GEOEKOLOGIYA

Laboratoriya mudiri geografiya fanlari doktori
Rafikov Vahob Asomovich

Laboratoriya xodimlarining tarkibi:

1. g.f.d. katta ilmiy xodim Rafiqov V.A.

2.kichik ilmiy xodim Rafiqova N.A.

3. injener-kartograf Qo'ziev F.

4. laborantlar – Boqiyev I., Abdug'aniyev N.

О лаборатории

Laboratoriyaning ustuvor ilmiy yo'nalishlari:

 
 
 
 
Xalq xo’jaligi sohalarini rivojlanishining uzoq muddatli rejalashtirish muhimligidan kelib chiqib, 50-yillar oxirida Geografiya bo’limi xodimlari oldiga respublikadagi yirik regionlarni kompleks iqtisodiy-geografik tadqiq qilish vazifasi qo’yildi. Asosiy tadqiqot manbai, qishloqlarning joylashishi, shuningdek, qo’shimcha tabiiy, iqtisodiy resurslarni aniqlash, ularni respublika iqtisodiyotini rivojlantirshida ishlatish, G’arbiy Tyan’-Shan’ va Pomir tog’laridagi muzliklar va suv manbalari zaxiralarini baholshdan iborat. Farg’ona vodiysi, Quyiamudaryo, Zarafshon vodiysi, Qizilqumga qator geografik ekspeditsiyalar uyushtirildi. Bo’lim Gletsiologlari (muzshunoslar) Tyan’-Shan’ va Pomir tog’larida muvaffaqiyatli izlanishlar olib borishdi. V.A.Bugaev va V.F.Suslov rahbarligida Abramov muzligida yil davomida doimiy glatsiologik tadqiqot tashkil qilindi.
 
Bo’lim xodimlari quyidagi atlaslarni tayyorlash va yaratishda juda katta hissa qo’shishdi. “O’zbekiston SSR Atlasi”, 1982 yil, atlasda 165 rangli kartalar, diagramma va grafiklar, jadvallar yordamida respublikamizdagi tabiiy sharoitlar va tabiiy boyliklar ko’rsatib berilgan. “O’zbekiston SSR Atlasi” ilmiy ma’lumotnoma; “O’zSSR o’quv o’lkashunoslik atlasi” va boshqa yirik ishlarda Geografiya bo’limi xodimlarining hissasi juda katta. Toshkent shahrining 2000 yillik to’yiga bag’ishlangan poytaxtning tarixiy-geografik atlasi tayyorlangan. Ushbu atlasda Toshkent shahrining tabiiy sharoiti va manbalari, rivojlanish tarixi, aholisi, xalq xo’laligi, madaniyati, ilm-fan, madaniyat va san’at, arxitekturasi ko’rsatilgan. Atlasda 50 rangli kartalar, ko’plab diagramma, karta-qirqim, grafik, jadvallar bor. Oxirgi yillarda Regional geografiya laboratoriyasining faoliyati atrof-muhitni muhofaza qilish, qo’shimcha tabiiy resurslarni aniqlash, suv manbaalarini hududlar bo’yicha muqobillashtirish, hududiy atlas va mavzuli kartalarni ishlab chiqishning fundamental va amaliy tadqiqotlarning majmuaviy olib borilgan bo’lib, ularning yechimi Respublika iqtisodiyotining muhim masalalarini yechish bilan bog’liqdir. Atlasda e’tibor Orol dengizining satxini pasayishi ta’sirida janubiy Orolbo’yi tabiiy komplekslarini o’zgarishini o’rganishga qaratilgan.

So’nggi yillarda nashr etilgan kartalar:

Chop etilgan ilmiy monografiyalar:

1. Rafikov A.A. Geoekologikmuammolar. Toshkent. O’qituvchi. 1997 y. 111 b.

2. Rafikov A.A. Tabiiygeografikprognozlashtirish. Toshkent. Universitet. 2000 y. 90 b.

3. Rafikov A.A. Geoekologiyaasoslari. Toshkent. Universitet. 2000 y. 68 b.

4. Rafikov A.A. Meliorativgeografiya. Toshkent. Universitet. 2000 y. 22 b.

5. Rafikov A.A., AzimovSh.A. Amaliygeografiya (darslik). Toshkent. O’zbekiston. 2000 y. 287 b.

6. Baratov P., Mamatkulov M.M., RafikovA.A..O’rtaOsiyotabiiygeografiyasi (OO’Yudarslik). Toshkent. O’qituvchi. 2002 y. 440 b.

7. Rafikov A.A. Geografikprognozlashtirishasoslari. Toshkent. Universitet. 2003 y. 268 b.

8. Rafikov V.A. Amaliygeografiya (litseyvakollejlaruchundarslik) (yangitahrirda). Toshkent. Sharq. 2004 y. 160 b.

9. Rafikov V.A. Yuqoriquvvatlielektruzatishtizimlarivaatrof-muhitningekologikholati. Toshkent. Uzincomsentr, 2008 y. 166 b.

10. Rafikov V.A. vaboshq. Toshkent mahallalari. Toshkent, Uzincomsentr, 2008 y. 80 b. .

11. Rafikov V.A. Qiziqarligeografiya. Toshkent, Sharq, 2012 y. 302 b.

12. Rafikov V.A. JanubiyOrolbo’yiningcho’llanishjarayonlarihkent, Toshkent. 2013 y. O’zR FA Minitipografiyasi. 140 b.

13. Rafikov V.A. Tabiatvajamiyatmunosabatlarinioptimallashtirishningekologik-geografikasoslari. Toshkent, 2014. OOO “Munis design group”. 72 b.

14. Rafikov V.A. Geosistemalaro’zgarishiningekologik-geografikprognoziningilmiyasoslari, Toshkent. 2014 y. Toshkent.OOO “Munis design group”. 91 b.

15. Rafikov V.A. OroldengizivaOrolbo’yining 2020 yilgachabo’lganholati, Toshkent. 2014 y, OOO “Munis design group”. 111 b.

16. Rafikov V.A. Oroldengizitaqdirinihalqilishmuammolari, Toshkent. 2014 y. OOO “Munis design group”. 150 b.

17. OroldengizivaO’zbekistondaekologikxavfsizliknita’minlashmaqsadidageosistemalarniprognozlashtirish, Toshkent. 2014 y. OOO “Munis design group”. 108 b.

18. Rafikov V.A. Cho’llanish.Toshkent. 2016. SIVASH. 240 b.

19.Rafikov V.A. Konstruktiv geografiya. Toshkent, 2016. OOO EKOPAK, 162 b.

Ilmiy jurnallardagi nashrlar:

1. Rafikov V., Rafikova N., Mamadganova G. Forecasting and the forecast of changes of arid geosystems in the conditions of proceeding ecological destabilization in Aral Sea region// Editorial office for Journal of Geodesy and Geodynamics. – China, 2015. – vol. 5, N 2. – pp. 16-23.

2. Rafikov V., Mamadjanova G. The forecast of changes of hydrological and hydrochemical conditions of Aral Sea// Editorial office for Journal of Geodesy and Geodynamics. – China, 2015. –vol. 5, N 3. – pp. 55-58.

3. Rafikov V.A., Rahmatullaev X.L. Compendium problems of trans-boundary water quota allocation in Central Asia // Interaktiv plyus. – Rossiya, Cheboksarы. 2016. – № 8. – S. 8-17.

4. Rafiqov V.A. Markaziy Osiyo transchegaraviy suvlarini kvotalashning uslubiy aspektlari // European science. – Rossiya. - №12 (22). 2016 y. 51-55 b.

5. Rafiqov V.A. Janubiy Orolbo'yi cho'llanish jarayonlari// Cho'llarni o'zlashtirish muammolari. Ashxabod. 2017 y. №1-2. 72-80 b.

6. Rafiqov V.A. Markaziy Osiyo cho'llarida eol jarayonlarining prognozi // O'zR FA dokladlari. Toshkent, 2015. -№6.-65-69 b.

7. Rafiqov V.A. Mamlakat ekologik xavfsizligini ta'minlash maqsadida cho'llanish jarayonlarini tadqiq qilish// O'zbekiston ekologiya xabarnomasi – Toshkent, 2016. - №3. -30-31 b.

8. Rafiqov V.A., Rafiqova. N.A. Cho'l o'rmonlar O'zbekistonning katta boyligi// O'zbekiston ekologiya xabarnomasi . Toshkent, 2016. - №11. 11-13 b.

9. Rafiqov V.A., Raxmatullaev X.L., Rafiqova N.A. Qum cho'llar qatorli relьeflarining vujudga kelishi va rivojlanishi// Geologiya va mineral resurslar. Toshkent. 2017. №1. 68-74 b.

10. Rafikov V.A., Raxmatullaev X.L., Rafikova N.A. Tabiatdan foydalanish tizimida ikkilamchi resurslarning ahamiyati. O'zMU xabarlari. Tashkent. 2017. №3/2. 291-294 b.

11. Xusomiddinov S.S., Ismailov V.A., Rafiqov V.A. Jizzax shahrida seysmik xavfni baholash// Ekologiya xabarnomasi. Toshkent. 2017. №11. 17-21 b.

12. Rafiqov V.A. Impulьverizatsiya va eol jarayonlar maydoni// Geologiya va mineral resurslar. Toshkent. 2018 y. №6.

13. Rafiqov V.A. O'zbekistonda cho'llanish masalalarining monitoringi// Hozirgi davrda tabiiy xavfni boshqarish, baholash va taxlil qilish: “Georisk-2015”. 9- chi xalqaro ilmiy-amaliy konferentsiya materiallari. Moskva: RAN Ye.M.Sergeev nomidagi Geoэkologiya ins-t. 2015. 521-527 b.

14. Rafiqov V.A., Rafiqova., Aktamov B.U., Egamnazarov O.X., O'zbekistonda cho'llanishning tabiiy omillari// Gidrogeologiya, injenerlik geologiya, geoэkologiyaning zamonaviy muammolari va ularni yechish yo'llari: Ilmiy-texnik xalqaro konferentsiya materiallari. Toshkent: GIDROINGEO Instituti, 2015. – 188-191 b.

15. Rafiqov V.A., Raxmatullaev X.L. Markaziy Osiyoning tabiiy xavflari// RFTF Akademigi, SSSR Ministrlar soveti mukofoti laureati, SSSRda xizmat ko'rsatgan ixtirochi Faxraddin Gasan o'g'li Gabibovning 60-yilligiga bag'ishlangan xalqaro ilmiy-amaliy konferentsiya materiallari. Boku: Ozarbayjon qurilish va arxitektura ilmiy tekshirish instituti, 2016 y. -257-263 b.

16. Rafikov V.A., Rakhmatullaev K.L. The Aral Sea aquatic area dynamics according to remote sensing data// European Conference on Innovations in Technical and Natural Sciences. Proceedings of the 12th International scientific conference (October 02, 2016). East West Association for Advanced Studies and Higher Education GmbH. Vienna. 2016. – RR. 104-110.

17. Rafiqov V.A. Markaziy Osiyo transchegaraviy suv resurslarining cheklanganlik kolliziyasi va kvotalashtirish muammolari. “Janubiy Orolbo'yi tabiiy resurslarini muhofaza qilish va oqilona foydalanish muammolari” VII xalqaro ilmiy-amaliy konferentsiya materiallari” O'zR FA KKOKNIIEN. Nukus. 17-18 iyulь 2018 y. 69-75 b.

Laboratoriyaning 2009-2017 yillarda erishgan ilmiy yutuqlari:

1. Amudaryo deltasi cho'llashayotgan qismining tabiiy sharoiti va resurslarini majmuali baholash hamda differentsial tadbirlarni qo'llash maqsadida texnologiyalarning matematik modelini ishlab chiqildi.

2. Tabiiy resurslar tabiiy sharoitni amaliy maqsadlar uchun baxolashning usulari va qonuniyatlari ishlab chiqildi. Sug'oriladigan yerlarni rivojlantirish maqsadida geotizimlarni baholashning matematik modeli ishlab chiqildi.

3. Ishlab chiqilgan matematik model yordamida “Orol dengizini qurigan qismi va Amudaryo delьtasini qurigan qimida tabiiy-meliorativ komplekslarni baholash”; “Amudaryo delьtasini cho'llashgan qismida tabiiy-meliorativ xolatni yaxshilash tadbirlari” kartalari yaratildi.

4. Janubiy Orolbo'yida cho'llanish jarayonlarini xavfini kamaytirish va oqibatlarini yumshatishni geoэkologik boshqarish yo'li bilan kurashish texnologiyasi ishlab chiqildi.

5. O'zbekiston arid zonalarida cho'llanishga qarshi kurashning konstruktiv tizimi tadbirlari ishlab chiqildi. .

6. Ushbu tadbirlarni tadbiq qilish uchun tashkiliy-texnik ishlar va samarali dasturlar ishlab chiqildi.